75 jaar Molukken Marvin deel 1 - gemixt_mixdown === [00:00:00] Kijk, dit is de doos Opgediept uit onze depots. En dan is dit het dossier. Originele archiefstukken. Oh wauw, ik heb dit ook nooit in het echt gezien. Vol vergeten verhalen. Durf er bij aan te kloppen. Ik zie geen bellen. Op zoek naar stemmen. Mijn vrienden uit Lieshout en Aarle-Rixtel, die hadden allemaal een brommer. Van het Brabant van toen. Ben je wel in de goede eeuw geboren, Susan? Nee, ik denk het niet om de wereld van nu. Ik denk dat ik twee eeuwen te laat het levenslicht zag. Beter te begrijpen. En het zijn ja woorden die helaas actueler zijn dan ooit. Je luistert naar het geheugen van Brabant. We leven nu echt in hele gekke tijden wat dat betreft. De podcast van het Brabants Historisch Informatiecentrum. Die vrouwen, die [00:01:00] knil vrouwen, weet je wel, die hebben. Die hebben echt geleden, zeg maar Met dit keer hoe 75 jaar Molukse geschiedenis in Brabant voor velen nog altijd een verborgen verleden is Het moment dat je een vlieger oplaadt is allesbepalend Twee letters, twee initialen, de initialen JT. In die ene seconde wordt alles beslist. Dat zijn de initialen van mijn opa Gerrit Teihotu. Het moment dat de wind grip krijgt op het papier. Het is door mijn opa dus zelf gemaakt. Dat zie je ook aan de aan de stift die is [00:02:00] aangebracht bijvoorbeeld. Want een vlieger wil maar één ding vrij zijn. En hij is een fervente vliegeraar geweest. Maar kies je het verkeerde moment. En zat hij ook in een vliegerclub Djago uit Vught. Dan duikt die vlieger in een streep naar beneden en klapt hard tegen de grond. Betekent zoiets als, als stoer of vrijmoedig Een vlieger die niet vrij kan zijn, blijft voor altijd gevangen. Dapper misschien ook wel Niemand keek ernaar uit om naar Nederland te gaan en de Molukken te verlaten. Maar de Nederlandse regering stelde de [00:03:00] Molukse militairen van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger, het KNIL, gerust met een duidelijke belofte. Het gaat om een paar maanden, een half jaar, hooguit niet langer. Maar wat als een verblijf van een half jaar uiteindelijk een heel leven blijkt te zijn? Luistert naar Het geheugen van Brabant, de podcast van het Brabants Historisch Informatiecentrum. Mijn naam is Marie-Lou Nilissen en in onze archieven zoek ik naar bijzondere verhalen over gewone mensen, zoals jij en ik, om te ontdekken wie we zijn, waar we vandaan komen en waarom [00:04:00] dat ertoe doet. In deze aflevering duiken we dieper in de geschiedenis van 75 jaar Molukkers in Brabant. Want juist hier komt een belangrijk deel van deze gemeenschap terecht. Maar hoe doe je dat? Hoe pak je de draad weer op als je in één klap alles kwijtraakt? Ik heb me altijd onbegrepen gevoeld. Een zoektocht langs beladen gebeurtenissen, ingrijpende momenten en onbekende verhalen van verschillende generaties. Dat heeft ook. Ik kan me niet eens voorstellen hoe dat dan voor mijn ouders, de generatie van mijn ouders moet zijn geweest. Of van mijn opa en oma. En waarom hebben deze verhalen geen prominente plek in onze geschiedenisboeken? Maar dat doet denk ik echt iets met je. Ja, mentaal. Ja, het is echt, echt insane. Dit is 75 [00:05:00] jaar Molukkers in Brabant. Vreemde vliegers boven Vught. Ja, kijk, hier is ook Bakker Besi. Bakker Besi. We hebben ook veel kinderen, dus ja. Hier is dat kind zoon. Ja. Weduwe. Familie weduwe. Mevrouw Bakker Besi. Je hoort hier Manoah Salem Pesi en Ton Latuhihin. Vrij grote familie. Twee generatie Molukkers verbonden door dezelfde geschiedenis en nu gebogen over tekeningen van waar ooit kamp Vught stond. Mijn schoonmoeder. Nou, ik, ik was in '76 getrouwd, dus ben ik ingetrokken. Dus dit waren dus eigenlijk bestaande kamers van mijn zwager. Dus hij ging. Hij ging zelf. Een plek die vaak begrijpelijk als eerste wordt verbonden aan de Tweede Wereldoorlog, maar die ook nog een heel andere geschiedenis kent. Ja en, en wij kwamen daar dan. Eh, ik ben dus [00:06:00] met, met zijn, eh, zus getrouwd en, en die woonde toen hier. Dus dit deel en hij woonde dan in dit deel, dus nou zijn wij dus in plaats hen van hen, eh, ingetrokken. Want vanaf 1951 is dit terrein ook de woonplaats van duizenden Molukkers. En dit was dan de keuken. Ja, onze slaapkamer was eerst, hier was echt zonder ramen en was maar. In dat jaar worden in totaal bijna dertienduizend Molukkers naar Nederland gebracht en bijna een kwart daarvan komt terecht in Vught, in woonoord Lunetten. En klopt, hier is de hal dan en dan, dit is het washok of waslokaal. In onze archieven stuit ik op plattegronden, tekeningen van de barakken op het woonoord. Ja. Ja, dat klopt. Eh, je krijgt heel veel. Manoa en Ton volgen met hun vingers de lijnen ervan, op zoek naar [00:07:00] sporen van een verleden dat enkel nog zichtbaar is op papier. Dus dit is de gang eigenlijk zo. Ja. In het midden. Ja, dat klopt ja. Manoa zit vol vragen aan Ton, die hij ook wel aanspreekt met oom. Om dan even terug te komen op wat oom Ton zegt als hij excuses. Niet omdat het familie is, maar als aanspreektitel. Dat zit deels in het leeftijdsverschil tussen hen, zo'n veertig jaar, maar misschien nog wel veel meer over het respect dat Manoah voor Ton toont. Werden die muren dan ook af en toe opengebroken? Ja. Ja. Ja, dat zijn van die, van die stro je, ja, als scheiding van... Wantjes. Ja. Dus geen echte muren? Nee, geen echte stenen muur, maar het is meer van die stro dingen. Ja, als je dan een kamer hebt, daar werd gewoon een deur uitgesneden. Ton woont al bijna zeventig jaar op woonoord Lunetten, het voormalig kamp Vught. En deze tekeningen [00:08:00] hier laten meer zien dan alleen de plek waar de gebouwen stonden. Ze laten ook zien hoe de Nederlandse overheid de opvang van de Molukkers heeft gepland. Om te begrijpen waarom juist deze plek met die muren van stro waar je met gemak met een mes een deur uit kan snijden. Maar waarom juist deze plek zo belangrijk is voor Ton, moeten we terug naar het begin van een geschiedenis die voor veel Nederlanders onbekend is. Na de Kota Inten, die ongeveer duizend Ambonezen naar Nederland bracht, arriveert de Atlantis in Rotterdam met een tweede contingent van 925 Ambonese passagiers, voornamelijk ex-KNIL militairen met hun vrouwen en kinderen. Voor de ontscheping hebben de moeders en vaders de handen vol om hun kroost warmpjes in te stoppen, want buiten is het guur, echt Hollands voorjaarsweer. Terug naar dat koude voorjaar van 1951, want daar begint het verhaal van de Molukkers in [00:09:00] Nederland. Het is het gaat heel vaak over hetzelfde verhaal. Of zit het toch anders? Wat ons is opgevallen is dat er altijd een soort dominant narratief bestaat over de Molukse gemeenschap. Je hoort hier opnieuw Manoah. Manoah werkt bij het Noordbrabants Museum en weet als geen ander hoe belangrijk de context is, hoe belangrijk het is om het hele verhaal te vertellen. Eigenlijk moet ik beginnen bij de VOC. Dat wordt heel vaak als aanleiding genoemd in de geschiedenisboeken en in het onderwijs. En dan het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger, het KNIL. Dan de Tweede Wereldoorlog en eigenlijk het einde van het Nederlands-Indië. En dan ineens gaat het over de aankomst in Nederland. En dan gaat het ineens over de treinkapingen in de jaren zeventig. En dan ineens integratie. Terwijl, dan hebben we het over 75 jaar in in vier bullet [00:10:00] points. Een paar bullet points. Terwijl het verhaal van de Molukse gemeenschap in Nederland zoveel meer gelaagdheid kent, zoveel meer kleur, zoveel meer pijn aan beide kanten. Ja, en dat is zo. Dat moet zo meer uitgelicht en uitgediept worden en toegelicht worden. Dat wij hebben gedacht van oké, we moeten dat dominante narratief eigenlijk gaan herijken, opnieuw onder de loep nemen, uitdagen misschien wel en gaan verrijken met, met andere verhalen, perspectieven die tot nu toe eigenlijk heel erg onderbelicht zijn gebleven. Dat herijken van dat dominant narratief, dat deed Manoa voor een expositie die begin 2026 was te zien in het Noordbrabants Museum, met daarin ook [00:11:00] aandacht voor het allereerste begin van de band tussen Nederland en de Molukken Want om dat te kunnen begrijpen moeten we eeuwen terug in de tijd naar de dagen van de VOC, de Verenigde Oost-Indische Compagnie Nederlandse handelaren kwamen toen naar de Molukse eilanden voor maar één ding: de winstgevende specerijenhandel. Wat begon als samenwerking veranderde al snel in een ongelijke strijd, waarbij de VOC grof geweld gebruikte om de macht te behouden Als later de Nederlandse staat het roer overneemt, wordt het gebied officieel een kolonie. En zie hier Nederlands-Indië. De band tussen Nederland en de Molukken begint dus niet met die eerste boot vol KNIL militairen en hun gezinnen. Nee, die band is veel dieper. [00:12:00] Eeuwen van koloniale overheersing aan de ene kant en loyaliteit aan de andere kant vormen de basis van dit verhaal. Een ingewikkelde geschiedenis met meerdere kanten die pas echt betekenis krijgt als we luisteren naar de mensen die dit verhaal met zich meedragen. Ziet er wel heel geheimzinnig uit dit hè? In the news Zoals het verhaal van Ton Latuhuhin. Je hoorde hem net al. Geboren in Indonesië, maar opgegroeid in Vught. Want dit zou dan barak vier moeten zijn of zo. Want de fami-, familie Parinussa die woont daar, uh Hij kent die complexe geschiedenis van dichtbij. Hij heeft het zelf meegemaakt. Dus niet alleen die geschiedenis van de Molukse gemeenschap [00:13:00] in Nederland, maar juist ook die van woonwijk Lunetten. Dit is 6D. 6D. Ja, die is het. En op die plattegronden, opgediept uit ons archiefdepot, vindt Ton ook zijn eigen barak. En, uh, daar is ie dan. 11A. Ja. Ja, hier was zeg maar de, ons huiskamer. Onze huiskamer. En, uh, dat besloeg toen twee kamertjes. Dus hebben we gewoon één grote ruimte van gemaakt. Ja. Want dit lijkt misschien een gewone bouwtekening, maar voor veel bewoners is dit een van de weinige manieren waarop het oorspronkelijke woonoord nog zichtbaar is. We bewaren ze hier zorgvuldig. Mag ik hier een kopie hebben? Ja, als u wilt, maken we er een kopie van. Van dit in ieder geval voor mij. Ja, zeker. Zeker. Ton is een jaar of vijf [00:14:00] als hij begin jaren vijftig in Vught aankomt. Zijn vader vocht in het KNIL, het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger, aan Nederlandse zijde tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog. Zijn vader legde zijn leven in de waagschaal om de kolonie Nederlands-Indië te behouden. Simpelweg omdat Nederland dat van hem vroeg. En dan belandt hij uiteindelijk samen met zijn gezin hier op de plek van een voormalig Duits concentratiekamp. Uit een van onze archieven komen ook kleurenfoto's met daarop de barakken van het Molukse woonoord, omringd door prikkeldraad, vastgemaakt op van die grote palen die ik alleen ken van foto's uit de Tweede Wereldoorlog van gevangenen in een concentratiekamp. Ik leg ze voor aan Ton en Manoah. Werd daar [00:15:00] ooit over gesproken of stond. Nee, nee, nee, nee. Werd gewoon beschouwd als onderdeel van het meubilair. Als eh. Onwaarschijnlijk. Omdat ja, we, we, we beschouwen dit gewoon als, nou ja, gewoon een, een, een frasering of een, een afscheiding. Ja. Ja. Maar met die bomen zo. Ja. Nou ja, goed. Ja, we stonden niet bij stil. Voor mij is het haast onvoorstelbaar dat 3000 Molukkers hier worden ondergebracht. Juist op deze plek waar dan nog maar enkele jaren daarvoor zo ongelooflijk veel leed heeft plaatsgevonden. Dit is dan barak elf, een stukje van mijn hek zo te zien. En tegelijkertijd is het voor de bewoners zo vanzelfsprekend als een onvermijdelijke alinea in een veelbewogen verhaal. Maar eerst [00:16:00] terug naar de wind en de elementen. Want vliegeren is niet zomaar een spel in de lucht. Het brengt mensen samen, houdt tradities levend en vertelt iets over identiteit en afkomst. En daarom gaan we terug naar Manoah, die meer vertelt over Gerrit Tahatoe, zijn opa en de vliegeraar Dus mijn opa Jere Taihutu en mijn oma Oeling Taihuttu Italy die zijn altijd in Vught gebleven. Ik Ik kan het me niet goed genoeg herinneren eigenlijk om om nu zeg maar te zeggen van ja, ze hebben het hier heel erg moeilijk mee gehad. Wat ik me wel gewoon kan herinneren van mijn opa en oma is dat zij altijd ehm er altijd het het beste van probeerden te maken. Dus veel meer van oké, we, we We zijn hier nu eenmaal.[00:17:00] Ontschependelijk dat de meeste vrouwen, daartoe vermoedelijk wel gedreven door vrouwelijke ijdelheid, de katoenen sarong en de baadj es prefereerden boven het warme trainingspak waarvoor onze regering in Port Said had gezorgd. We zijn hier nu eenmaal. Terwijl ze dachten hun thuisland maar voor even te verlaten. De kleine kinderen verlieten het schip in de meest vreemdsoortige kleding. Het trainingspak, de vreemdsoortige kleding. Het zijn maar een paar woorden, maar tegelijkertijd zegt het zoveel. En dan te bedenken dat ze niet zomaar zijn vertrokken omdat ze graag wilden, maar omdat het nou eenmaal moest. Want dat Nederland na de Tweede Wereldoorlog de macht weer probeerde te herstellen, dat weet je vast nog wel uit je geschiedenisles. Maar alles daaromheen, hoe zat het ook alweer? Dus na de capitulatie van Japan kwam er een machtsvacuüm in [00:18:00] in Nederlands-Indië en de lokale bevolking greep eigenlijk de het moment om de Republiek van de Verenigde Staten Indonesië uit te roepen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog maken de Zuid-Molukken nog deel uit van Nederlands-Indië en het Koninkrijk der Nederlanden. Meteen na de Japanse capitulatie breekt in Nederlands-Indië een onafhankelijkheidsstrijd uit. Nederland zet een grote troepenmacht in, waaronder veel Molukse militairen van het KNIL. En Nederland stuurde een heleboel militairen daar eigenlijk om, zoals hoe zij dat eufemistisch noemden, de politionele acties in gang te zetten. Dat is eigenlijk een hele bloederige oorlog om het verzet te te onderdrukken. Maar het land krijgt uiteindelijk zijn onafhankelijkheid en de Republiek Indonesië is een feit. Veel Indonesiërs beschouwen de [00:19:00] Molukse KNIL militairen als verraders en veel Molukkers zijn bang voor represailles. Uiteindelijk is er wel een soort van overeenkomst gesloten waarbij Nederland dus akkoord zou gaan met het overdragen van de soevereiniteit naar de Verenigde Staten van Indonesië. Na het uitroepen van hun eigen Republiek der Zuid-Molukken, de RMS, wordt die angst voor represailles nog groter, want Indonesië erkent de onafhankelijkheid van de Zuid-Molukken niet. Dat was natuurlijk een heel gevaarlijk en politiek spel uiteindelijk en dat werd tegengehouden. Er is een heleboel Molukse militairen die eigenlijk terug naar de Molukken wilden gaan, die zelf ook jarenlange ervaring hebben opgedaan in de in de in de oorlog tegen de Japanners.[00:20:00] Die mochten dus niet terug naar de Molukken om om om daar weer te wonen. Want het gevaar was dan dat ze daar een hele sterke legermacht zou zou komen. Dus al deze soldaten moesten naar Nederland gebracht worden. En zo gaan die duizenden KNIL militairen op de boot naar Nederland, al dan niet in oerdegelijk Hollands trainingspak. En dat zijn er uiteindelijk bijna 13.000 soldaten geworden met hun gezinnen. En die zijn dus in met verschillende transportschepen naar Nederland gebracht. En het lijkt nu alsof dat één groep is. Maar de Molukse gemeenschap kent verschillende achtergronden, verschillende tradities en religies. Het KNIL is hetgeen ze verbindt. Maar omdat dat leger [00:21:00] werd ontbonden, krijgen de militairen direct na aankomst te horen dat ze ontslagen zijn. Van gerespecteerde soldaten zijn ze in één keer staatloze burgers in een vreemd koud land Een terugkeer naar hun Republiek der Zuid-Molukken is verder weg dan ooit Heb jij dit geleerd op de middelbare school? Nee. Nee, ik heb dit niet geleerd op de middelbare school. Dus dit is een heleboel informatie wat binnen de Molukse gemeenschap vaak wordt gedeeld. Er zijn gelukkig wel wat docenten die ervan af weten, maar dat zat niet [00:22:00] in mijn curriculum. Nee, nee. Nou, ook niet in de mijne, want ik weet niet hoe het bij jou zit, maar in mijn middelbare schooltijd is het hier ook niet over gegaan. Ja, de grote lijnen over dekolonisatie kwamen voorbij, maar deze episode en die harde opstelling van Den Haag, daarover ging het niet in onze klas. Ja, eerlijk gezegd, ik wist ook niet hoe die geschiedenis nou precies in elkaar zat of wat die betekende voor de Molukkers die hier inmiddels een nieuw bestaan proberen op te bouwen. Geen idee hoe hun wereld eruit ziet. Maar ik kan nu alsnog een kijkje nemen in het leven van de Molukkers van toen. Want Ik ben Emile Parijala en mijn vader heeft in de jaren tachtig, negentig en eigenlijk nog tot aan zijn dood zeg maar video's gemaakt. [00:23:00] Kleurenbeelden van mensen die samen eten, geanimeerd met elkaar praten, kinderen die spelen voor de barakken, een bruiloft. Stuk voor stuk alledaagse scènes die laten zien hoe het leven er toen uitzag. Waarschijnlijk gewoon voor hobby. In Vught, Kamp Vught, woonplaats Lunetten. Emile's vader Wim Parijala woonde samen met zijn vrouw Louise en hun gezin op woonplaats Lunetten. Ik had deze beelden pas overgenomen toen, toen mijn moeder overleed en het huis moest leeg. Toen dacht ik van ja, wat ga ik hiermee doen? Ga ik ermee doen? Moeder Louise werkte ook jarenlang als vrijwilliger in Kamp Vught en vertelde geregeld haar verhaal voor verschillende media. Ik sta hier nu bij een kist wat voor mij heel veel betekent. Hier hoor je Louise in een documentaire van de NOS over 65 jaar Molukkers in Nederland. Dus nu precies tien jaar geleden. En deze kist is nooit meer [00:24:00] open geweest sinds hij hier in 1951 aankwam. Terwijl vader Wim er juist voor koos om achter de camera te blijven en te filmen. Ja, dat dacht van ik ga het uploaden in stukjes wat ik denk van nou wat openbaar kan, uh, op YouTube. Nou, dan maak ik een mooi logootje van een beetje in de 80s stijl. Ja, wat begint als liefhebberij om de familie vast te leggen of feesten en bijeenkomsten, blijkt in het licht van de filmprojector van nu een prachtige tijdscapsule. Dus het eerste wat ik, uh, goed gezien had was een VHS-camera. Weet je, zo'n, uh, zo'n groot vierkante ding zeg maar op zijn schouder. Maar als ik kijk voor wat voor, uh, films hij heeft, dan heeft hij nog oude acht millimeter films. Dus daar is nog een, een camera eerder, zeg maar in de, in de, in de historie van camera's Of het nou gaat om acht millimeter film of VHS-banden, de [00:25:00] wereld van analoge film intrigeert Wim Pariala. Het liefst filmt hij ieder vrij uur. En ik dacht altijd vroeger van: ja, waarom moet hij altijd sjouwen met die camera en waarom gaat hij ons altijd meenemen, weet je wel. Dat hij heel die tassen, want natuurlijk, nou kun je gewoon met je camera filmen, maar vroeger had je gewoon echt zo'n, zo'n kist of zo'n tas. Je moet even voorstellen, weet je, zo'n, zo'n, uh, op je fiets, zeg maar zo'n, zo'n bakkers kist. Als kinderen moesten we mee naar bepaalde evenementen waar hij dan vrijwillig ging filmen voor de, voor de familie. Het resultaat is uren en uren aan filmmateriaal. En die films die zijn vader heeft gemaakt tussen 1987 en 1992, die heeft Emiel gedigitaliseerd en die kun jij dus nu ook zien op de site Brabant in Beelden. Want archief is niet alleen papier of oude foto's, het zijn ook deze filmopnames. [00:26:00] Mag ik nog een filmpje opzetten? Ja, mag. Wat weet je van de wisselwoning? Ja, da's wel klein, hè? Ja, het zijn niet enkel beelden. Bij de films zit voor een belangrijk deel ook geluid. Dat zul je zo ook merken als we de film verder bekijken. Ja, dit is een vriend van mij. Dit is Carl Joseph, nog steeds een goede vriend van mij. Want ze geven niet alleen een blik in het dagelijks leven, maar laten ook zien en horen welke ontwikkelingen er spelen. Ehm, wat je nu ziet is eigenlijk gewoon de wisselwoning. Complicaties niet. Die net opgeleverd zijn. Weet je wel, een beetje. En wat is een wisselwoning, Emiel? Ja, wisselwoning is, uh, ja, we moesten weg uit, uit, uh, uit de wijk, hè, want de wijk was verouderd en er zouden nieuwe woningen komen. Maar in de tussentijd moesten we ergens wonen, dus we werden een soort van, een soort van stacaravans werden gewoon geplaatst in de Octulus Nettolaan.[00:27:00] Terwijl het filmpje doorspeelt onder de woorden van Emiel, zien we op beeld hoe mensen zich wat ongemakkelijk bewegen in hun tijdelijke nieuwe onderkomen: die wisselwoning. Voor die draaiende camera van Wim zien we hoe er weer een nieuwe episode wordt toegevoegd, want Wonen Lunetten moet plaatsmaken voor nieuwbouw. Maar die plek waar deze gemeenschap ooit tijdelijk werd weggestopt, is inmiddels een echt thuis geworden. Het verzet tegen de sloop is dan ook groot. Het was nog een hele hectische periode, want je krijgt allerlei groeperingen en mensen werden tegen elkaar uitgespeeld en dat waardoor ook een, een sfeer ontstond van: ja, uhm, waarom zou ik hier blijven? En, en, uh, hè. En een van de mensen die van zich laat horen is Ton na Tohi Hin. En een aantal mensen zegt van: nee, [00:28:00] wij, wij willen hier gewoon blijven. Gaan we vechten ervoor. En u was een van de mensen die wilde blijven. Wilde blijven, ja. Ja, ja, ja. Ja. En, uh, ook met name vanwege m'n, m'n schoonmoeder en al die vrouwen. Die vrouwen, die knullige vrouwen, weet je wel. Die hebben Die hebben echt geleden, zeg maar van, van, van hun mannen. Die dan toentertijd tijdens de eerste politionele acties en daarvoor ook nog. Ja, dat ze niet weten waar, waar hun mannen blijven en of ze terugkwamen en weet je dat soort dingen. Die knil vrouwen zoals Ton ze noemt, die echtgenotes van militairen die zo hard hebben gevochten voor Nederland. Voor hen was het elke keer maar weer de vraag of hun mannen levend terug zouden komen. En nu hadden die vrouwen eindelijk rust [00:29:00] op woonerf Lunetten. En nee, dat was niet de plek waarvan ze ooit hadden gedroomd. Maar nu ze er toch waren, moesten ze er het beste van maken. Ook binnen die militaire omgeving. Ja, die gek genoeg ook wel weer als een soort thuis voelde. Maar met name de eerste generatie die die hechtte er waarde aan het het militair zijn. Weet je wel. En Lunetten, dat is ook een soort barakken kampachtig achtig is. Het zijn barakken, maar het zijn ook lijken, ook militaire barakken, weet je wel. Dus. Ook als de oude barakken uiteindelijk worden vervangen door nieuwe woningen, maar wel op dezelfde plek. Dat heeft denk ik ook heel veel met respect en eer te maken en en gezien worden. Je hoort hier Manoah weer die zijn oom Ton aanvult. En tegelijkertijd ook in de steek gelaten [00:30:00] voelen. Kan dat? Nou ja. Manoa behoort tot de derde generatie na die van zijn oom Ton. En iedere generatie kijkt weer net iets anders naar het verleden. Maar toch voelt Manoah haarfijn aan waar de pijn zit en waarom sommige onderwerpen zo gevoelig liggen. Zelf is hij niet op Lunetten geboren, maar in Breda. Maar ondanks het feit dat Vught niet zijn geboortegrond is, kent hij die plek op zijn duimpje. Klopt ja, ik. Wij waren bijna ieder weekend en bijna iedere vakantie waren wij in Vught te vinden bij de bij mijn familie. Toen ik jong was, was dat een hele fijne, fijne periode. En wat maakte hem zo fijn? De natuur. Het is veel door de bossen klauteren, vissen, met de mountainbike overal doorheen fietsen. Een van mijn eerste herinneringen is toch wel in de kerk. Nog heel goed kan herinneren was de is de geur zeg [00:31:00] maar. Ja, het is een beetje. Stoffig en een beetje ja, een beetje schimmelachtig misschien ook wel heel vochtig. En de harde banken kan ik me ook nog heel goed herinneren. Eerder vertelde ik je al dat Manoah begin 2026 een expositie heeft opgezet bij het Noordbrabants Museum. En dat is ook de plek waar ik hem nu spreek. Dus mocht je denken wat hoor ik op de achtergrond? Dan zijn dat mensen die die tentoonstelling bezochten rondom het thema verhalen van veerkracht. Veerkracht is. Daar zit een heleboel strijd in. Daar zit ook een heleboel verzet in. Ook tegenslagen, maar ook weer opstaan en je aanpassen aan de situatie en de mogelijkheid om in te spelen op misschien wel gebeurtenissen die [00:32:00] je niet had verwacht, maar wel er zo goed mogelijk om mee probeert te gaan. Ik denk ook wat ik net vertelde over mijn opa en oma die er dan het beste van hebben proberen te maken dat dat is wel wat veerkracht voor mij betekent. Een vlieger zweeft eigenlijk altijd op bepaalde luchtstromen en vogels doen dat bijvoorbeeld ook. Wat ik een heel mooi motief vind dat terugkomt in de tentoonstelling zijn de fregatvogels en voor mij betekent die symbool ook. Symbolisch staan ze voor mij ook voor de voorouders die eigenlijk over ons waken[00:33:00] Onder het oog van die voorouders kijken we terug op hoe het begon. Hoe die belofte van een paar maanden in werkelijkheid een heel leven blijkt te zijn. Onder barre omstandigheden. Nauwelijks een voet op Nederlandse bodem gezet of de KNIL militairen worden ontslagen. Ondergebracht in barakkenkampen zoals Lunetten in Vught. Wat een tijdelijke tussenstop moet zijn, wordt uiteindelijk een nieuw thuis. Als een vlieger die meewaait met de wind, maar altijd verlangt naar vrijheid En dat is ook een klein beetje de uhm de manier hoe ik naar de vliegers kijk is als ik ze hoog zie vliegen, denk ik o, misschien is opa er ook dan nog, zeg maar. Misschien kijkt hij ook op [00:34:00] ons neer. Uhm ja, en gaat hij ook gewoon met de flow. En je ziet, je ziet deze vliegers ook in een soort van wolk op de muur hangen, in een soort uitgaande beweging de toekomst in. Uhm ja, ik denk dat dat een hele mooie betekenis is. Manoa kijkt hier al naar de toekomst, maar we hebben het nog niet gehad over dat hoofdstuk uit onze geschiedenis dat diepe wonden aan beide kanten heeft achtergelaten. Een hoofdstuk waarvan ik het pijnlijk vind om over te beginnen. Want de teleurstelling, frustratie en het gevoel niet gehoord te worden slaan dan bij sommigen om in radicalisering. Hier volgt een extra uitzending van de Radionieuwsdienst, verzorgd door het ANP. En een groep activisten uit de tweede generatie gaat over tot harde actie. Een groep zwaarbewapende Zuid-Molukkers heeft zojuist een trein overvallen. [00:35:00] Ter hoogte van Baarn maakte zij zich omstreeks 10.15 uur meester van de stoptrein Groningen - Zwolle. In het tweede en laatste deel onderzoeken we wat de impact is van deze geschiedenis. Van mijn vrouw bijvoorbeeld. Zij werkte toen in een basisschool in Gestel. De zeg maar de hoofd kwam binnen. Die Molukkers moet je allemaal kapot schieten, weet je. Weet je, en dat soort. En toen zeiden we van ik ben ook Moluks. En dus ja, ja, maar jou bedoel ik niet. Ja, jij bent een van de goeie. Die hoor ik nu nog steeds. En we kijken vooruit. Hoe kan het eerfeest van de Molukkers een moment worden waarop er naast ruimte voor reflectie ook echt iets te vieren valt? Ik kom uit Vught. Deel twee vind je in de [00:36:00] loop van oktober op onze site. Of abonneer je op Het Geheugen van Brabant, dan komt hij vanzelf in je favoriete podcast app